Το εικαστικό έργο της Μαρίας Παπανικολάου επικεντρώνεται στη φαντασίωση, την ενέργεια και το τεκμήριο της απόδρασης από ένα χώρο στον οποίο το άτομο περιορίζεται, καταπιέζεται, ασφυκτιά και κινδυνεύει. Επηρεασμένη από το πρώτο της πτυχίο στη Νομική Σχολή και την πρακτική της άσκηση στο Εφετείο Αθηνών, εμπνέεται από προσωπικές μαρτυρίες κρατουμένων, μύθους και επιβεβαιωμένα ιστορικά γεγονότα για να δημιουργήσει έργα τα οποία βασίζονται σε φανταστικές ιστορίες απόδρασης.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, χιλιάδες άνθρωποι έχουν επιχειρήσει να αποδράσουν από καταστάσεις δουλείας, φασιστικά καθεστώτα, εξορίες, εμπόλεμες ζώνες, από χώρες όπου επικρατεί εξαθλίωση και φτώχεια, από κέντρα κράτησης μεταναστών αλλά και από κάθε καθεστώς περιορισμού της ατομικής τους ελευθερίας. Πολλοί από τους ανθρώπους αυτούς χρησιμοποίησαν τη δημιουργική τους φαντασία κατασκευάζοντας βοηθητικά μέσα προκειμένου να ανακτήσουν την ελευθερία τους. Ορισμένοι αξιοποίησαν διαθέσιμα υλικά και απλά καθημερινά αντικείμενα εφευρίσκοντας νέους τρόπους χρήσης τους και άλλοι τροποποίησαν ήδη υπάρχοντα αντικείμενα (οχήματα, σκεύη, ρούχα και παπούτσια) φτιάχνοντας καινοτόμα εργαλεία για την απόδρασή τους.
Στο πλαίσιο του έργου Self-Fashioning Escape Objects, η καλλιτέχνης επιχειρεί να σχεδιάσει και να αναπαραγάγει τα αντικείμενα εκείνα τα οποία χρησιμοποιήθηκαν με ευλυγισία και εξασφάλισαν την επιτυχία της εκάστοτε απόδρασης.